Không gian -- một vũng xoáy hỗn độn kinh hoàng.
Các ngôi sao nhai ngấu nghiến lẫn nhau.
Hố đen nuốt chửng cả một hệ sao.
Các thiên hà va chạm lẫn nhau.
Vũ trụ là một nơi thù nghịch.
Khi bạn thấy một ngôi sao bị hủy diệt.
Không có từ ngữ nào diễn tả nổi năng lượng của nó.
Có một động cơ vô hình điều khiển những hiện tượng này --
các quỹ đạo.
Nếu có thể biết được tất cả các quỹ đạo
thì bạn cũng biết được các động lực vận hành vũ trụ.
Các quỹ đạo kéo mọi thứ lại với nhau, và cũng xé các thứ ra từng mãnh
Những quỹ đạo khắc nghiệt làm va chạm các thiên hà,
làm kết tủa các đám mây bụi, sự khởi tạo quan trọng của sự sống,
cũng như sự tiêu diệt.
Những quỹ đạo khắc nghiệt --
Đấng tạo nên sự sống và cái chết trong vũ trụ
♪ VŨ TRỤ VẬN HÀNH NHƯ THẾ NÀO♪ Original Air Date on August 8, 2012
== BỘ MÁY VẬN HÀNH VÀ TẠO DỰNG ==
Đây là hệ mặt trời của chúng ta.
8 hành tinh, hơn 150 mặt trăng vệ tinh,
Hàng tỷ tảng đá vũ trụ, bụi, và khí
tất cả bay quanh 1 ngôi sao
trong hình dạng dĩa tròn có đường kính 10 tỷ dặm.
Nó đã bay như vậy được 4 tỷ năm.
Mọi thứ xoay quanh theo một trật tự nhất định,
thanh bình và ổn định.
Nhưng hệ mặt trời chúng ta là cá biệt.
Ở những nơi khác trong vũ trụ, các quỹ đạo không giống như vậy.
Chúng không ổn định, hỗn loạn, thậm chí có tính hủy diệt.
Thậm chí trong thiên hà kế bên,
chúng ta còn thấy các ví dụ về những quỹ đạo bạo lực không thể tưởng --
Những hành tinh khổng lồ va chạm vào ngôi sao của nó
chúng ta thấy sóng chấn động hàng ngàn độ
hiện diện qua khí quyển.
những hành tinh bị nhấn chìm
vào bề mặt của ngôi sao,
Những ngôi sao lớn bay quanh nhau, tạo nên hệ thống quỹ đạo phức hợp,
nơi chỉ có sự hỗn độn,
và các hành tinh có thể bị đá ra khỏi hệ thống quỹ đạo.
Các ngôi sao nhai ngấu nghiến lẫn nhau.
Hố đen nuốt chửng cả hệ sao.
Các thiên hà va chạm với nhau.
Đó là chuyện thường.
Trái đất là ốc đảo có nước và nhiệt ấm.
Sự sống phồn thịnh nhờ cách chúng ta xoay quanh mặt trời.
Quỹ đạo trái đất gần như hình tròn.
Chúng ta ở xa mặt trời cùng một khoảng cách trong suốt cả năm
Nhiệt độ ở đây tương đối ổn định.
và quỹ đạo trái đất được ổn định
được 4,5 tỷ năm.
Không có sự ổn định này có thể chúng ta không tồn tại
Để DNA vượt khỏi đại dương lên cạn mất hàng trăm triệu năm,
thậm chí có thể hàng tỷ năm.
Để có sự ổn định đó, bạn cần một quỹ đạo hình tròn.
Vì vậy nếu không có sự bền vững của hệ mặt trời
và quỹ đạo trái đất, thì sẽ không có sự sống.
mọi thứ chúng ta có đều nhờ vào quỹ đạo trái đất.
Chúng ta có một hành trình nhẹ nhàng.
Nói cách khác, trong vũ trụ mãnh liệt,
chúng ta may mắn trúng số quỹ đạo.
Và sự hỗn độn thì không đâu xa.
thậm chí trong hệ mặt trời của chúng ta,
Có những quỹ đạo quá khích cực độ,
nơi sự sống không thể tồn tại nổi.
Sao Thủy -- hành tinh đá gần mặt trời nhất
và cũng nhỏ nhất trong hệ mặt trời.
Quỹ đạo của nó có hình Oval
Tại điểm xa nhất,
Sao Thủy cách mặt trời 69 triệu km.
Nhưng điểm gần nhất nó chỉ cách mặt trời 45 triệu dặm.
Gần như thế thì nóng.
Nó nóng hơn lò nướng đến 400 độ c.
Và cũng vì có ít khí quyển trên sao Thủy,
nên bạn sẽ chết ngạt.
và do không có không khí để trao đổi,
máu trong cơ thể bạn sẽ sôi
và nó sẽ làm vở tung da bạn.
Về lý thuyết, bạn sẽ bị nổ tung trên bề mặt sao Thủy.
Nhưng nhiệt độ cũng có thể giảm xuống
đến -150 độ C,
Lạnh hơn gấp 3 lần so với nơi lạnh nhất trên Trái Đất.
Sao Thủy có sự biết đổi nhiệt khắc nghiệt nhất
trong số các hành tinh của hệ mặt trời.
Nhưng nó cũng là bằng chứng về quỹ đạo không lặp lại vòng.
Với mỗi vòng bay quanh mặt trời đường đi của Sao Thủy lại thay đổi.
Qua hàng ngàn năm, hành tinh bay thành mô hình hoa cúc.
Ở ngoài cùng hệ mặt trời,
có Diêm Vương tinh, Cách mặt trời 6,5 tỷ km.
Vật thể càng xa, thì thời gian quỹ đạo càng lâu .
Diêm vương tinh mất 248 năm để hoàn thành một vòng quỹ đạo.
Nhưng Diêm Vương là một hành tinh dị thường.
Nó vẽ ra quỹ đạo
là một mặt phẳng hoàn toàn khác với các hành tinh cơ bản,
và nó tạo nên một quang cảnh kinh ngạc.
trong hầu hết thời gian quỹ đạo,
Diêm vương là một khối băng đá.
Nhưng khi nó đến gần mặt trời, mùa hè bắt đầu.
Khi ấm lên, lớp băng trên bề mặt --
gồm nước đá và CO2
thậm chí có CO, và có thể có đá Mê Tan -- bắt đầu bốc hơi.
Và bạn thấy sương mù, , sương mù trở nên dày hơn.
Và rồi bạn thấy có mây dày,
rồi đột nhiên, bạn thấy có khí quyển thật sự quanh Diêm Vương
mà trước đây không hề có.
Khí quyển này
đậm đặc nhất khi Diêm Vương gần mặt trời nhất.
Nhưng khi hành tinh hướng về khoản không sâu thẳm,
nhiệt độ tụt thẳng xuống âm 200 độ C.
Bắt đầu có bông tuyết khí Ni Tơ và Mê Tan.
Khi mùa đông đến,
những khí này bắt đầu đông lại tách ra khỏi khí quyển .
chúng có thể mưa xuống giống như tuyết rơi,
Nhưng dần dần, chúng đóng lớp
như lớp thủy tinh, thành lớp bán trong suốt,
Một khí quyển đóng băng trên bề mặt.
Sau một mùa đông rét buốt, Diêm Vương lướt gần về phía mặt trời,
và chu kỳ 248 năm lặp lại.
Sự thay đổi khốc liệt như thế này nhắc nhỡ rằng chúng ta thật may mắn,
khi quỹ đạo trái đất được ổn định và ôn hòa.
Nhưng sự cân bằng này rất mong manh.
Một sự thay đổi nhỏ nhất cũng có thể giết chết hết chúng ta.
Nếu quỹ đạo trái đất gần mặt trời hơn,
chúng ta có thể như người hàng xóm gần nhất, Sao Kim.
Sao Kim là một ví dụ khá rõ
về những gì có thể sẽ xảy ra cho Trái Đất
nếu quỹ đạo của chúng ta thay đổi một chút so với hiện tại.
Sao Kim có khí quyển khá dày đặc
nó giữ tất cả nhiệt lại,
và bề mặt lên gần đến 500 độ C.
Chỉ cần nhích lại gần mặt trời một chút,
Chúng ta sẽ giống như Sao Kim.
Các đại dương sẽ bốc hơi hết.
cả hành tinh biến thành sa mạc.
cuộc sống sẽ bị hủy diệt.
Nếu có sự thay đổi nhỏ theo hướng ngược lại,
Thay vì bị sôi sục, chúng ta bị đóng băng.
Bạn có bóng tuyết trái đất,
Địa cầu bị bao bọc hoàn toàn bởi băng tuyết
Và đó mới chỉ là di chuyển Trái Đất
xa hay gần mặt trời một đoạn.
[ Tiếng băng nứt ]
[ ầm ầm ]
Các chỏm băng ở cực lan rộng.
Các đại dương đông cứng.
Kỷ băng hà vĩnh viễn bắt đầu.
Sự thay đổi nhỏ nhất của quỹ đạo trái đất,
cũng tiêu diệt chúng ta bởi lửa hoặc băng.
Quỹ đạo cho phép sự sống phát triển mạnh.
Nhưng chúng cũng có thể gây ra hỗn loạn.
Quỹ đạo thậm chí còn có thể phá hủy cả một ngôi sao.
Quỹ đạo hành tinh chúng ta cho phép có sự sống.
Nhưng hầu hết các quỹ đạo khác đều khốc liệt.
Không gian là đường cao tốc vũ trụ không có gì đứng yên.
Mọi thứ đều chuyển động quanh những thứ khác,
nhờ vào một lực duy nhất -- Trọng lực.
Trọng lực là lực hấp dẫn phổ biến nhất
Nó ảnh hưởng xuyên suốt vũ trụ.
Nó là lực giữ các ngôi sao lại với nhau.
Nó là lực liên kết trong hệ mặt trời.
Tất cả các vật thể đều có trọng lực,
vì vậy các vật thể hấp dẫn lẫn nhau.
Vật càng lớn thì lực hấp dẫn càng mạnh.
Đó là lý do tại sao những trái táo rụng bị rơi xuống đất
Trong hệ mặt trời, vật thể lớn nhất chính là mặt trời.
Nó bự hơn tất cả các hành tinh cộng lại 700 lần.
Lực hấp dẫn khổng lồ của mặt trời
kéo tất cả các hành tinh vào trong.
nhưng có gì đó ngăn chúng rơi hẳn vào.
Các hành tinh di chuyển liên tục.
chúng bay trong không gian với tốc độ khó tưởng tượng nổi --
khổng phải thẳng về mặt trời mà bay bên cạnh,
Tạo ra một cuộc chiến lực kéo
giữa trọng lực mặt trời và tốc độ của các hành tinh.
Khi cả hai cân bằng, thì hành tinh bay tròn quanh mặt trời.
chúng ta gọi là một quỹ đạo.
Một quỹ đạo đơn giản là một chuyển động,
đường chuyển động của một vật thể bay quanh vật thể khác do trong lực.
Và có thể có những quỹ đạo hình tròn, những quỹ đạo hình elip.
Thậm chí nếu tôi lấy một trái bóng ném nó lên không
rồi bắt lấy nó ngay,
thì trái bóng đó là một quỹ đạo quanh tâm trái đất.
Nó là một chuyển động do trọng lực.
Hãy tưởng tượng điều gì xảy ra
nếu mặt trời không có trong lực.
Tốc độ của các hành tinh sẽ bắn chúng vào không gian.
Mặt khác, nếu hành tinh thôi di chuyển,
trọng lực sẽ kéo chúng vào hệ mặt trời.
Tất cả các quỹ đạo là sự cân bằng giữa trọng lực và chuyển động.
Chúng ta thường nghĩ, vũ trụ hoạt động như một bộ máy,
tất cả mọi thứ gọn gàn trật tự,
các hành tinh chuyển động hài hòa trong vũ trụ.
Nhưng không đúng.
Quỹ đạo có thể rất điên cuồng và bất định.
Và càng có nhiều vật thể,
thì quỹ đạo càng trở nên bất định.
Mọi thứ trở nên phức tạp khi có trên 2 đối tượng
tất cả đều cố xoay quanh lẫn nhau.
khi đó một vật thể có thể vừa xoay quanh vật này vừa xoay quanh vật khác.
Tốc độ có thể nhanh hơn hoặc chậm hơn.
một quỹ đạo không cần phải là một đường cố định.
Sự sáng tạo của vũ trụ
thách thức trí tưởng tượng.
Du hành ra ngoài Diêm vương tinh, nửa đường đến ngôi sao gần nhất,
bạn bắt gặp những thứ này -- sao chổi, những cục đá và băng.
Chúng trôi nổi trong những vùng mây rộng lớn,
bị đông cứng, còn sót lại từ buổi bình minh của hệ mặt trời.
Cứ một khoản thời gian ngắn, một cục lại rơi về hướng mặt trời.
Nó ở khoản cách xa 1 ngàn tỷ dặm
và rơi thẳng vào bề mặt của mặt trời
Vì khi chúng ở quá xa, chúng khó mà di chuyển được.
Khi chúng lao qua mặt trời,
chúng bay với tốc độ rất rất nhanh.
Vì vậy chúng có thể là một trong những quỹ đạo cực kỳ khốc liệt
trong hệ mặt trời.
Quỹ đạo chúng bị kéo dài. Và gần như đường thẳng
Sao chổi di chuyển với tốc độ lên đến hàng triệu dặm/giờ.
Nó là những tên lửa sao chổi được dẫn đường bởi tốc độ và trọng lực.
Sao chổi cho chúng ta thấy các quỹ đạo bị hủy diệt như thế nào.
Nhiều cái lao vào mặt trời...
...hoặc va vào các hành tinh.
Nếu một sao chổi đụng trái đất,
có đường kính 5,6 dặm...
Hãy coi chừng. Nó có thể là quả bom phá hành tinh.
Nó có thể là thứ
đủ để quét sạch các dạng sống mà ta biết trên hành tinh.
Nhưng hầu hết các sao chổi đều trượt.
Chúng bay vào từ khoản không sâu thẳm
rồi lại bay ra trên một quỹ đạo hằng triệu năm.
Nhưng vượt ra ngoài hệ mặt trời,
các quỹ đạo thậm chí còn khốc liệt hơn.
Những đường xoắn ốc chết chóc xé toạt cả hành tinh...
...xé ngôi sao thành mãnh nhỏ, thậm chí cắt sâu một lổ trong không gian
Vũ trụ rộng lớn ngoài sức tưởng tượng,
vì vậy có thể có một thế giới khác giống như trái đất ngoài kia.
Các khoa hoc gia
nghĩ rằng họ sẽ thấy những quỹ đạo giống như của chúng ta.
Họ đã sai.
Đây là HD 154088.
Họ đã sai.
Đây là HD 154088.
Và nó đây. Trông ổn.
Chúng ta đã khảo sát hàng trăm hành tinh
bên ngoài hệ mặt trời, nhưng không có cái nào giống trái đất.
Chúng lạ lùng, những thế giới khác với những quỹ đạo không thân thiện.
Những gì chúng tôi thấy trong số những hành tinh ngoài hệ mặt trời
là một sự đa dạng cực kỳ về hình dáng quỹ đạo và kích cỡ.
Vài quỹ đạo thì gần ngôi sao chủ kinh khủng,
quỹ đạo 1 vòng chỉ trong vài giờ hoặc vài ngày.
Vì vây chúng ta đang xem ảnh hưởng của hình dáng và kích thước của các quỹ đạo
vượt quá trí tưởng tượng của chúng ta
Vài thế giới rất thù địch,
Cuộc sống như chúng ta biết không thể nào tồn tại.
Đây là WASP-18b.
Nó là một Sao Mộc lửa,
Một loại hành tình bự có quỹ đạo gần ngôi sao.
WASP-18b gần mặt trời hơn chúng ta 50 lần.
Nó gần đến nỗi 1 vòng quỹ đạo chưa đến 1 ngày.
Nếu bạn hỏi, "Một quỹ đạo kỳ lạ nhất và cá biệt nhất mà anh tưởng tượng
sẽ trông như thế nào"
Tôi sẽ trả lời, "mang một thứ giống như sao Mộc
thả nó rơi gần vào một ngôi sao, chỉ còn cách 5 triệu dặm."
Hóa ra, Tôi đã sai hoàn toàn.
Đó là điều rất phổ biến
trong vũ trụ.
Thực tế, đa số các hành tinh
mà chúng ta phát hiện
đều có quỹ đạo như vậy.
Cuộc đọ sức tay đôi trong vũ trụ này
sinh ra những tác động vật lý với cường độ không tưởng tượng nổi.
WASP-18b cháy ở 2.200 độ C.
Những cơn bảo nhiệt bùng nổ trên bề mặt.
Và cả hai
đều bị biến dạng bởi lực hấp dẫn khổng lồ,
Lực hấp dẫn cũng là lực gây thủy triều trên trái đất.
Mọi người quen thuộc với khái niệm thủy triều.
Quá trình trong một ngày,
mực nước biển dân cao hơn rồi hạ xuống.
Đó là do tác động của mặt trăng và mặt trời,
Do ảnh hưởng của quỹ đạo, mọi thứ đang xoay quanh chúng ta
hay chúng ta đang bay quanh.
Nếu bạn mang các vật thể lại gần nhau hơn
thủy triều sẽ trở nên mãnh liệt hơn.
Các hành tinh có thể bị kéo thành những hình dạng khác.
WASP-18b được hình thành trong vùng không gian lạnh lẽo
rất xa ngôi sao của nó.
Trải qua hàng triệu năm,
nó lướt hình xoắn ốc vào vị trí hiện tại.
Nó bị lâm vào một trận chiến trọng lực
mà chỉ có một kết cục.
không tới 1 triệu năm nữa,
nó sẽ bị lửa nuốt chửng.
Kết luận chính bạn phải rút ra là --
Khi bạn thấy vũ trụ hôm nay, thì ngày mai nó sẽ không còn như vậy
Nó sẽ không còn như vậy trong một tuần hay một thiên niên kỷ
hay một tỷ năm sau do trọng lực.
Việc tìm kiếm hành tinh giống trái đất
hé lộ ra vũ trụ có tính hủy diệt,
từ những tên lửa chết chóc - như quỹ đạo của sao chổi
đến đường đi thiêu cháy của những sao mộc lửa.
Thậm chí có những hành tinh
dường như không hề bay theo quỹ đạo.
Các khoa học gia gần đây dò được những dao động nhỏ
trong ánh sáng từ những ngôi sao xa xôi.
Lời giải thích duy nhất?
Một vật thể khổng lồ giữa chúng ta và ngôi sao.
Những hành tinh đơn độc này không quay quanh sao chủ nào.
chúng là những hành tinh mồ côi lẻ loi trong không gian.
Các hành tinh, theo định nghĩa, bay quanh ngôi sao,
vì thế, chúng ta sốc khi tìm thấy hành tinh lạc lỗng.
Hành tinh lạc lỗng là sự mâu thuẫn --
hành tinh mà không có sao mẹ.
các nhà khoa học nghĩ rằng
mọi hành tinh lạc lỗng đều có quỹ đạo
cho đến khi trọng lực ném nó đi.
Những hệ mặt trời mới là những nơi hỗn loạn.
Các hành tinh kéo lẫn nhau và đột ngột đổi chiều.
Vài hành tinh còn xoắn ra ngoài chu du một mình trong thiên hà.
Sự hiện diện của các hành tinh lạc lỗng
cho chúng ta thấy trọng lực không chỉ là lực hấp dẫn
liên kết hệ mặt trời lại.
Nó cũng có thể quăng cả hành tinh vào không gian.
Một cuộc khảo sát bầu trời gần đây cho thấy
thiên hà của chúng ta có nhiều hành tinh lạc hơn ngôi sao.
Chúng ta khám phá các quỹ đạo nhưng chúng ta còn không biết đến chúng.
Trọng lực và chuyển động làm cho vũ trụ náo động không ngừng.
Các mặt trời khổng lồ xoay quanh ăn thịt lẫn nhau.
Các vòng xoáy bạo lực bóp méo không gian của chính nó.
Và các lực mạnh mẽ giật ngôi sao như một con quay.
Lực hấp dẫn gây ra hỗn độn trên một quy mô bất tận...
...ném các hành tinh vào sự diệt vong
hoặc thiêu rụi chúng trong không gian.
Nhưng lò nướng vũ trụ thậm chí còn khốc khắc nghiệt hơn.
Các quỹ đạo trở nên bạo lực chúng xé toạt các ngôi sao ra.
Đây là HM Cancri,
một hệ sao đôi cách trái đất 16.000 năm ánh sáng.
Chúng là sao lùn trắng -- nhỏ nhưng cực kỳ đặc.
một muỗng cà phê vật liệu của nó nặng 5 tấn.
Hai ngôi sao chỉ cách nhau 50.000 dặm,
gần hơn 5 lần khoản cách ta đến mặt trăng.
Quỹ đạo của nó hơn 1 triệu dặm/h.
Chúng ta có hai sao lùn trắng cách nhau một khoảng vô cùng nhỏ,
quay quanh nhau trong 5,5 phút.
Đây là một kỷ lục cho một đối tượng thiên văn.
Lực lớn vô cùng.
Lực hấp dẫn kéo khí siêu nóng ra khỏi một ngôi sao
và giội nó vào ngôi sao kia.
Các nhà khoa học tin rằng quỹ đạo này cực kỳ bạo lực,
Nó làm méo kết cấu không gian của chính nó.
Trong quá trình này, một ngôi sao mất năng lượng bị kéo lại gần.
Cuối cùng, chúng va vào nhau...
...Tạo ra vụ nổ siêu tân tinh.
Vụ ổ siêu tân tinh là một vụ nổ dữ dội nhất,
một sự kiện mãnh liệt nhất trong vũ trụ.
Bạn đang thổi nên một ngôi sao.
Không có cách gì diễn tả hết loại năng lượng đó.
Vài vụ nổ siêu tân tinh mạnh đến mức,
chúng chỉ đứng sau vụ nổ Big Bang
về năng lượng và sức mạnh tuyệt đối.
Chúng trông thật tráng lệ,
Nó có thể chiếu sáng cả một thiên hà chứa 200 tỷ ngôi sao.
Vụ nổ siêu tân tinh có thể tạo ra
một trong những vật thể kỳ lạ nhất vũ trụ...
một ẩn tinh.
Ẩn tinh là những ngôi sao có từ trường cực lớn.
Nó bắn ra tia bức xạ điện từ
quét ngang qua không gian.
Trong vũ trụ, có vài thứ
còn độc đáo hơn một ẩn tinh.
Hãy tưởng tượng, một quả bóng có đường kính 10 dặm
xoay hàng trăm vòng mỗi giây
với tỷ trọng gần như không tưởng tượng nổi
1 cm3 của loại vật liệu này
có khối lượng bằng cả ngọn núi Everest.
Bạn sẽ thấy trọng lực gấp hàng triệu lần
trọng lực bạn ngồi trên trái đất.
Bạn không chỉ bị nó ép dẹp.
bạn còn bị nó ép thành hồ nhão
có độ dày chỉ một vài nguyên tử.
Bất cứ thứ gì bay gần ẩn tinh
Đều có nguy cơ rách thành từng mảnh.
Đây là Ẩn tinh cửa sổ đen.
Nó lao qua thiên hà của chúng ta với vận tốc 600.000 dặm/h.
sóng sung kích rất lớn,
Kính viễn vọng không thể dò thấy nó cách 5000 năm ánh sáng.
Di chuyển chuyển bên cạnh nó,
là một sao lùn nâu, lớn hơn một hành tinh nhưng nhỏ hơn một ngôi sao.
Cả hai bị vướng vào một vũ điệu quỹ đạo của cái chết.
Cửa sổ đen, nói cách khác giống như ma cà rồng,
đang hút máu từ ngôi sao lùn nâu này,
Ăn mất nhiên liệu hydro và Hilium của nó.
Phóng xạ thổi khí của sao lùn nâu vào không gian.
Một Ẩn tinh đường kính chỉ 10 dặm
Đang hủy diệt một vật thể lớn hơn cả sao mộc.
Cuối cùng, sao Lùn nâu cũng bị tan biết mất.
Một Ẩn tinh đơn lẻ có sức hủy diệt to lớn.
Nhưng hai Ẩn tinh kết hợp với nhau
có thể thay đổi hình dáng của vũ trụ.
Đây là hệ 2 ẩn tinh duy nhất
được biết đến trong thiên hà chúng ta.
Quỹ đạo của nó vận tốc 700.000 dặm/h,
Tốc độ và khối lượng của chúng làm cho chúng quay hỗn loạn
Thật khó tưởng tượng nổi
lực hấp dẫn khổng lồ
mà hai sao này tác dụng lên nhau,
tạo ra cấu trúc hệ thống và hình học
thay đổi và quay tròn như một con xoay trên bàn.
Lực hút của ẩn tinh nặng hơn
làm cho cái nhỏ hơn lắc lư chập choạng.
Nó chạy nhanh dữ dội
đến mức cả ngôi sao gần như lật ngược giống y như một con quay.
Nó không thể kéo dài mãi.
85 triệu năm nữa, hai ngôi sao sẽ nhập chung
tạo nên một vực thẳm hấp dẫn rộng lớn...
...Con quái vật siêu hạng của vũ trụ -- một hố đen.
Một hố đen --
đối tượng cực đoan nhất của vũ trụ.
Tại trung tâm của nó, các quy luật vật lý đều bị phá vỡ.
Thời gian ngừng lại.
Lực hút vô hạng.
Một hố đen là một cái hố không đáy của lực hấp dẫn
được tạo ra bởi sự kết thúc của một ngôi sao.
Trong vũ trụ không có gì bí ẩn hơn
cách mà hố đen hoạt động.
Nếu bạn muốn nói về
những quỹ đạo khốc liệt và lực hấp cực độ,
Thì bạn đang nói về hố đen.
Nó đứng đầu danh sách.
Không gì có lực hút mạnh hơn Hố đen.
Nó có khối lượng như mặt trời hoặc hơn
bị nén thành một quả bóng tròn
đường kính chỉ vài dặm.
50 năm qua,
hố đen bị lơ là, như chuyện khoa học viễn tưởng,
Nhưng sẽ không vậy nữa.
Giờ đây chúng ta xem nó là trung tâm của thiên hà,
đang chu du ngoài không gian.
Những hố đen, bây giờ chúng ta biết
là trung tâm của sự tiến hóa của vũ trụ.
Chúng ta giờ đây biết rằng có hàng trăm triệu hố đen
trong thiên hà chúng ta.
Chạm trán với 1 trong số chúng đều dẫn đến sự hủy diệt hoàn toàn.
Đây là một trong số những sao lớn nhất và nóng nhất vũ trụ
Nó lớn hơn mặt trời 20 lần và nóng hơn 10 lần.
Những ngôi sao như vậy không sống được lâu,
Sao này bị kẹt trong vũ điệu ma quỷ,
dính trong sự kìm kẹp của một hố đen
Lực hút cực kỳ mạnh,
tốc độ quỹ đạo 0,5 triệu dặm/h.
Hố đen hút lớp ngoài của ngôi sao
vào một đĩa xoáy rộng lớn,
Đĩa quá nóng, nó bắn ra tia X
mạnh hơn mặt trời 1 triệu lần.
Sự sắp đặt này--
một ngôi sao quay quanh hố đen --
Cực kỳ khốc liệt, nó không ổn định.
Đầu tiên, hố đen
ăn mòn khí quyển của ngôi sao đồng hành,
Ngôi sao đó sẽ không ổn định.
Một ngày nào đó nó bị nổ tung, một vụ nổ siêu tân tinh
và có lẽ, để lại một hố đen.
Khi đó sẽ có 2 hố đen
xoay quanh lẫn nhau,
một trong những cảnh tượng ngoạn mục của vũ trụ.
Thậm chí những hố đen này sẽ nhập chung
tạo nên một con quỷ lớn hơn,
và chu kỳ hủy diệt lại tiếp tục.
Nhưng hố đen này còn nhỏ.
Những hố đen khác, có độ bạo lực ở một tầm mức khác hẳn.
Năm 2011, các nhà thiên văn đã chứng kiến
một vụ nổ lớn nhất, từng được ghi nhận,
Một tia bức xạ sáng hơn cả 100 tỷ mặt trời --
một vụ nổ tia Gama.
Đó là một sự kiện đặc biệt.
Vụ nổ đến từ một hố đen siêu khổng lồ
trung tâm của một thiên hà xa xôi.
Nó đã ngủ im,
nhưng thứ gì đó đã đánh thức nó dậy.
Nếu bạn đi qua chân trời sự kiện,
một khu vực tưởng tượng xung quanh hố đen,
đó là điểm không thể quay lại.
Nó như một quán trọ cực rộng --
Mọi thứ có thể đi vào, nhưng không đi ra.
Có vài ngôi sao đang xoay quanh hố đen
với khoản cách an toàn.
nhưng nếu cái nào đến quá gần.
Thì gã khổng lồ đột ngột tỉnh giấc.
Lực hấp dẫn khổng lồ
kéo dãn ngôi sao đến mức
cuối cùng nó cũng bị xé toạc.
Mảnh vỡ bay quanh hố đen,
nóng hàng triệu độ.
Hai vòi tia Gama khổng lồ
bắn vào không gian với vận tốc ánh sáng.
Một hố đen đã xé một ngôi sao,
nuốt chửng một nửa các vật liệu của ngôi sao,
và nhả ra một nửa, trong một sự kiện
dữ dội nhất mà chúng ta từng xem
trong lịch sử ngành thiên văn.
Sự kiện đó dữ dội đến mức,
nó cách trái đất 3 tỷ năm ánh sáng mà chúng ta còn nhìn thấy.
[ nổ ]
Hố đen có thể hút các hành tinh và xé các ngôi sao.
Nhưng trọng lực không phải lúc nào cũng kéo mọi thứ vào trong.
Bất cứ học sinh trung học nào cũng biết trong lực sinh ra lực hút.
Nó kéo. Chứ không đẩy.
nhưng thực ra nó phức tạp hơn nhiều.
Nó đúng khi bạn có 2 vật thể.
Nhưng khi bạn có hơn hai vật thể,
những chuyện lạ lùng có thể xảy ra,
và trọng lực thực ra đẩy bạn đi.
Bạn có thể đến rất gần một đối tượng,
nhưng nếu bạn vào đúng góc
và đúng tốc độ, thay vì va chạm nhau,
một đối tượng có thể bắn cái kia đi.
Gần đây, các nhà khoa học đã khám phá ra các ngôi sao
Bay vút ra khỏi thiên hà chúng ta với tốc độ đáng kinh ngạc.
những ngôi sao bình thường không như vậy.
Vậy cái gì tạo gia tốc cho sao đến tốc độ cao?
Câu trả lời là một bất ngờ.
Bạn chỉ có thể phóng các ngôi sao đi với vận tốc rất rất cao
khoảng 700, 800, 1,000 kilomet/giây.
Bạn chỉ có thể phóng như vậy
với những tác động hổ tương với một hố đen siêu lớn.
Mỗi ngôi sao bay siêu tốc thì nguyên thủy là
có một cặp 2 ngôi sao bay quanh hố đen.
khi một cái đến quá gần.
Hố đen đã phóng
một ngôi sao ra khỏi thiên hà vận tốc 2 triệu dặm/giờ.
Cuối cùng cái còn lại bị hút vào và tiêu hủy.
Điều thú vị là,
nếu bạn phân bố lại các ngôi sao,
và đặt những ngôi sao vào giửa thiên hà,
và đột nhiên, chúng bị đẩy ra không gian giữa các thiên hà.
Ngoài đây, trong không gian sâu thẳm,
chuyển động của quỹ đạo mạnh mẽ nhất,
cả thiên hà va vào nhau vỡ tan
tạo nên cấu trúc của chính vũ trụ.
Xuyên suốt vũ trụ,
lực hấp dẫn cực độ là một lực phá hủy.
Quỹ đạo của các hành tinh và ngôi sao
có thể rất bạo lực và hỗn loạn khôn cùng.
Nhưng trên một quy mô vũ trụ thật sự,
thì lực hấp dẫn không chỉ là kẻ hủy diệt.
Nó cũng tạo nên những thế giới mới.
Đây là những thiên hà -- những cụm sao, khí và bụi
khổng lồ đang quay có đường kính 100.000 năm sánh sáng.
Hai thiên hà xoay quanh lẫn nhau
giống như các hành tinh quay quanh ngôi sao.
Lực hấp dẫn kéo chúng lại với nhau.
Còn tốc độ giúp chúng cách rời.
Nhưng lực hấp dẫn siêu hạng luôn luôn thắng.
cả hai thiên hà đập vào nhau.
Một trong những sự kiện đặc biệt nhất trong vũ trụ
là khi các thiên hà va chạm nhau.
Bạn đang nói về hàng trăm tỷ ngôi sao,
100.000 năm ánh sáng đường kính,
hai thứ này bị ném vào nhau.
Sự va chạm giữa hai thiên hà đang bay
xảy ra trong hơn một triệu năm.
Lực hấp dẫn từ từ kéo chúng lại.
Bạn có hai thiên hà
trộn với nhau như trộn hai chất lỏng.
và bạn có hai cái đuôi dài cuốn theo, xuyên qua lẫn nhau,
nhưng rồi lực hấp dẫn sẽ mang chúng quay lại với nhau.
Và cuối cùng bạn có một cái chính thức,
một thiên hà lớn hơn, hoàn thiện hơn.
Trên quy mô cỡ thiên hà này,
lực hấp dẫn và chuyển động con còn là lực phá hủy.
Giờ đây chính nó khởi động quá trình tạo dựng sự sống.
Bạn có thể nghĩ rằng va chạm thiên hà
thì hủy diệt kinh khủng,
một khía cạnh nào đó, nó đúng như vậy,
nhưng ở một khía cạnh khác, nó là một lực rất sáng tạo.
Thiên hà sát nhập ném cá đám mây khí va vào nhau.
sóng sung kích ép khí lại.
Lúc đó, xảy ra một chuyện thú vị --
vô số ngôi sao được hình thành.
Thật khó tưởng tượng hai thiên hà
hấp dẫn nhau, rồi va chạm.
Cái gì có thể hủy diệt hơn thế?
Nhưng thực ra có một sự kiến tạo trong vụ sát nhập đó,
bởi vì khi hai thên hà đến với nhau,
không khí bị nén chặt, và đôi khi,
không khí bị nén quá chặt thì sinh ra một ngôi sao
và các hành tinh liên kết quanh các sao đó
Và thế là, trong sự va chạm khổng lồ giữa hai thiên hà,
có thể sinh ra các ngôi sao và hành tinh
và có thể, cuối cùng cũng có sự sống trên những hành tinh này.
Đôi khi những sự va chạm này
kích hoạt một dây chuyền phản ứng...
...Hai thiên hà xoắn ốc là trung tâm va chạm
tạo thành những ngôi sao và những hành tinh.
Nhưng lần này, có sự khác biệt.
một số những sao mới này
quá lớn, không ổn định và có tuổi thọ ngắn.
Chúng phát nổ.
Mỗi vụ nổ bắn ra sóng xung kích
khởi động sự hình thành thêm nhiều ngôi sao.
Các nhà thiên văn gọi đây là vụ nổ sao.
Đó là ví dụ điển hình về sức mạnh sáng tạo của trọng lực.
Một thiên hà nổ sao là một thiên hà
có tỷ lệ tạo ra sao cao hơn
những thiên hà bình thường chúng ta hay thấy.
Vì thế, thật tuyệt vời
khi bạn có một quá trình sáng tạo đẹp tuyệt
được sinh ra từ những thứ rất bạo lực và hủy diệt.
Lực hấp dẫn và sự chuyển động,
hai lực góp phần sản sinh ra mọi ngôi sao mới,
và cũng là lực dệt nên cấu trúc vũ trụ.
Vũ trụ không phải ngẫu nhiên. nó có cấu trúc.
Vũ trụ là một tấm thảm 3 chiều rộng lớn.
mỗi một sợi này
chứa hàng tỷ thiên hà.
Nó là giàn giáo giữ mọi thứ lại với nhau,
nó là mạng vũ trụ.
Và chúng ta nghĩ tới giàn giáo của một tòa nhà,
Nó chỉ đứng yên, tĩnh.
Nhưng giàn giáo vũ trụ
rất sinh động và thú vị
do tất cả các thành phần
đang xoay quanh lẫn nhau với tốc độ rất cao,
va chạm vào nhau --
thiên hà, ngôi sao, hố đen siêu tân tinh --
tất cả đều trong vũ điệu vĩ đại này.
Mạng lưới vũ trụ rộng không tưởng nổi.
Mỗi sợi đầy các chuyển động.
vô số tỷ thiên hà, quỹ đạo, va chạm,
trong một dòng chảy liên tục.
Mỗi sợi là một xa lộ thiên hà
giao thông không ngớt, mỗi điểm sáng là một thiên hà.
giờ cao điểm 24/7, và thỉnh thoảng bị kẹt cứng.
Cứ mỗi tỷ năm ánh sáng,
vài sợi nhập thành một nút.
cả chùm va chạm với nhau tạo thành
một trong những cấu trúc mà chúng ta biết -- Siêu đám.
Đây là một siêu đám -- Abell 2744.
5 chùm thiên hà có quỹ đạo giao nhau,
một đám vũ trụ lớn nhất từng được khám phá.
Dần dần năm chùm hợp nhất
tạo nên một siêu đám khổng lồ
đường kính 6 triệu năm ánh sáng.
Sức mạnh kinh khủng của các quỹ đạo
về lý thuyết có thể cột vũ trụ lại thành các nút.
Cấu trúc vũ trụ đã phát triển qua hàng tỷ năm
Thông qua quỹ đạo và lực hấp dẫn,
chúng được xây dựng ngày càng lớn hơn.
Và cũng do những lực hấp dẫn này
có thể mang chúng lại với nhau và cũng có thể tách chúng rời xa.
Càng ngày chúng ta càng khám phá ra,
rằng quỹ đạo thống trị vũ trụ.
Nguyên tử là đơn vị cơ bản của hóa học.
tương tự,
quỹ đạo là đơn vị căn bản của vũ trụ.
Nếu bạn hiểu được tất cả cá quỹ đạo,
thì bạn hiểu được động lực vận hành vũ trụ.
Các quỹ đạo đã tạo ra một vũ trụ
phong phú và đa dạng.
Quỹ đạo có thể thay đổi, chúng hỗn loạn.
Những chuyện không tưởng
có thể xảy ra.
Từ quy mô nhỏ nhất đến quy mô lớn nhất,
chính sự tương tác của lực hấp dẫn và các va chạm
đã tạo cho vũ trụ trở thành nơi đẹp đẽ như bây giờ.
Đằng sau tất là một nghịch lý đầy bí ẩn
Quỹ đạo khắc nghiệt đưa đến biến động, và va chạm.
có vẻ như nó rất hủy diệt.
Nhưng quỹ đạo khắc nghiệt nghĩa là va chạm thiên hà,
sụp đổ các đám mây bụi, rất có khả năng tạo nên sự sống,
cũng như sư phá hủy.
Quỹ đạo là lực điều khiển
đằng sau nó là chu kỳ bất tận của khởi tạo và hủy diệt.
Nó là trung tâm của mọi hoạt động vũ trụ.
== Dịch phụ đề Trần Xuân Nghĩa nghiatx@gmail.com ==